Doskonałym przykładem są francuskie jednostki penitencjarne, w których w 2021 roku odnotowano 37 nieautoryzowanych przelotów z czego w 5 przypadkach potwierdzono próbę przerzutu kontrabandy. W 2022 roku zaobserwowano już 68 takich przelotów z czego w 29 przypadkach stwierdzono ich wykorzystanie do przerzutu kontrabandy. Nastąpił więc z roku na rok wzrost o 83%¹. Do najczęściej przemycanych przedmiotów należą²: 

• narkotyki, 
• alkohol,telefony GSM (w zegarach, smartfony a także satelitarne), 
• karty SIM i karty pamięci, 
• ładowarki i baterie, 
• tablety, 
• gotówka, 
• papierosy, 
• pornografia (płyty DVD, pendrive’y), 
• broń biała.

Warto zwrócić uwagę, że drony mogą również służyć do dostarczenia przedmiotów mogących pomóc w ucieczce np. brzeszczoty, pilniki, wytrychy, itp. Z kolei drony z kategorii ewakuacyjnych mogą umożliwić ucieczkę osoby osadzonej bądź bezprawne wtargnięcie na teren jednostki penitencjarnej. Można też po prostu złośliwie posługiwać się nimi chcąc zakłócić pracę personelu więziennego. O tym jak dużym są zagrożeniem może stanowić przykład z zakładu karnego Lee Correctional Institution w Karolinie Południowej. W 2022 roku, po ośmiomiesięcznym dochodzeniu, aresztowano tam 20 osób podejrzanych o przemyt narkotyków, noży, tytoniu i broni palnej. Aresztowani, należący do dwóch samodzielnie działających grup, byli opłacani przez więźniów. Prawdopodobnie broń pochodząca z powietrznego przemytu została wykorzystana w trakcie zamieszek, które miały miejsce w kwietniu 2018 roku w których straciło życie 7 osób, a 20 raniono.

W związku z powyższym podejmowane są działania mające na celu ochronę jednostek penitencjarnych przed dronami. Do ich „zwalczania” podejmuje się różne środki³: 

• wygrodzenia z siatek lub krat – przegrody, 
• wykorzystanie broni palnej – zestrzelenie drona, 
• przechwytywanie lecącego drona w siatki wystrzeliwane z ręcznych lub stacjonarnych urządzeń miotających, 
• przechwytywanie lecącego drona w siatki przenoszone przez inne drony, 
• armatki wodne – uniemożliwienie lotu silnym strumieniem wody, 
• zakłócanie sygnałów sterujących wysyłanych przez operatora drona, 
• zakłócanie systemów geolokalizacji satelitarnej np. GPS, 
• rozpoznanie komunikacji i wysłanie własnych sygnałów sterujących, umożliwiających przejęcie kontroli nad lecącym dronem.

Przykładem w tym obszarze może być Zakład Karny w Czarnem, który w 2022 roku wzbogacił się o nowoczesny neutralizator dronów. Są to jednak pojedyncze przypadki na skalę polskiego więziennictwa.

Wykorzystanie broni palnej

Niniejsza publikacja dedykowana jest możliwości użycia broni palnej w celu unieszkodliwienia drona, stąd w dalszej części skoncentrujemy się na tym wątku. Takie uprawnienie wynika z art. 47 pkt 7 ustawy z dnia 24 maja 2013 roku o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej w związku art. 126a ust. 1 pkt 1b ustawy z dnia 3 lipca 2002 roku Prawo lotnicze. W świetle wskazanych przepisów funkcjonariusz Służby Więziennej może przeprowadzić działania ochronne z użyciem broni palnej w celu zniszczenia lub unieruchomienia bezzałogowego statku powietrznego, jeżeli stwarza on zagrożenie dla jednostki penitencjarnej. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że Służba Więzienna odchodzi od obsadzania stanowisk uzbrojonych funkcjonariuszami wyposażonymi w broń palną. Pozostają tylko wybrane jednostki ze stanowiskami uzbrojonymi. W związku z powyższym przeprowadzenie działania z użyciem broni palnej w celu unieszkodliwienia drona może być kłopotliwe. Sama procedura pobrania broni wymaga czasu, który może wystarczyć operatorowi drona na wykonanie zadania. Poza tym użycie broni palnej jest bardzo ryzykowne, zwłaszcza w jednostkach mieszczących się w terenie zabudowanym czy często w centrach miast. Trudno ocenić „zachowanie się” pocisku i drona po trafieniu w cel nie mówiąc już o strzale chybionym. Konsekwencją może być zranienie czy nawet śmierć przypadkowej osoby. Może to także skutkować uszkodzeniem mienia.

W efekcie Skarb Państwa może być zmuszony do wypłaty odszkodowania bądź zadośćuczynienia. Bezpieczną alternatywą w takiej sytuacji zdaje się być neutralizacja drona za pomocą środka przymusu bezpośredniego w postaci pocisku niepenetracyjnego. Obecnie większość czynnych stanowisk uzbrojonych obsadzają funkcjonariusze wyposażeni w broń gładkolufową i wspomniany środek przymusu bezpośredniego. Według przepisów funkcjonariusz ma prawo użyć środka przymusu bezpośredniego w postaci pocisku niepenetracyjnego miotanego z broni palnej w celu ochrony porządku lub bezpieczeństwa na obszarach lub w obiektach chronionych⁴. Wynika z tego, że teoretycznie funkcjonariusz mógłby unieszkodliwić drona przy użyciu takiego pocisku. Należy jednak mieć na uwadze art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 24 maja 2013 roku o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej który stanowi że „pocisków niepenetracyjnych używa się w celu obezwładnienia osób lub wykorzystuje się w celu obezwładnienia zwierzęcia przez zadanie bólu fizycznego, przy czym nie celuje się w głowę lub szyję”. Zapis ten wyklucza zatem uprawnienie użycia pocisku niepenetracyjnego w celu unieszkodliwienia drona. Co zatem w sytuacji, gdy funkcjonariusz wyposażony w broń gładkolufową i pociski niepenetracyjne będzie świadkiem nieuprawnionego lotu drona na terenie chronionej jednostki, czy ma pozostać bierny nie chcąc się narażać na zarzut przekroczenia uprawnień? Niekoniecznie.

Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego5. Funkcjonariusz neutralizujący drona używając pocisku niepenetracyjnego teoretycznie, w świetle przepisów, przekroczyłby uprawnienia, jednak jego działanie prowadziłoby do zapewnienia bezpieczeństwa w jednostce, co zapewne stanowi dobro wyższej wartości niż samo nieuprawnione użycie środka przymusu bezpośredniego. Takiego funkcjonariusza chroniłaby w efekcie, przed ewentualnymi konsekwencjami, instytucja stanu wyższej konieczności. Jak widać unieszkodliwienie drona przy użyciu broni palnej czy pocisków niepenetracyjnych może być ryzykowne bądź kontrowersyjne. W związku z powyższym warto rozważyć szersze stosowanie innych środków ochrony przed tymi obiektami. Do takich środków zaliczyć można neutralizatory, urządzenia zakłócające systemy mające wpływ na ich funkcjonowanie (sterowanie, geolokalizacja) czy przeszkody fizyczne w postaci wygrodzeń z siatek czy krat. Należy także pamiętać o niebezpieczeństwie przemytu przedmiotów niedozwolonych przy opracowaniu programów profilaktyki substancji psychoaktywnych.

mjr Dawid Rubiński
starszy wykładowca Centralnego Ośrodka Szkolenia Służby Więziennej w Kulach w Oddziale Zamiejscowym w Sulejowie

1 https://infosecurity24.pl/bezpieczenstwo-wewnetrzne/dronowewyzwania-wkraczaja-w-mundurowa-codziennosc  [dostęp: 01.09.2023 r.]
2 C. Mecwaldowski, Drony i zakłady karne, SEC&AS 1/2018
3 C. Mecwaldowski, Drony i zakłady karne, SEC&AS 1/2018
4 Ustawa z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej, art. 11 pkt 6, art. 12 ust.1 pkt 11
5 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, art 26 §1